دکتر فرهاد نیکخواهی، مدیرگروه میکروب شناسی دانشگاه با تأکید بر اینکه بسیاری از بیماریهای میکروبی با اقدام‌‌های ساده و کم هزینه قابل پیشگیری هستند، مجموعه‌‌ای از توصیه‌‌های کاربردی برای حفظ سلامت در شرایط بحرانی ارائه کرد؛ توصیه‌هایی که هدف آن‌ها ایجاد آگاهی و آرامش در میان مردم است، نه ایجاد نگرانی.
مدیر گروه میکروب‌شناسی دانشگاه با اشاره به اینکه در شرایط بحرانی مانند جنگ، زلزله یا دیگر حوادث، نظم معمول زندگی ممکن است دچار اختلال شود، یادآور شد: میکروب ها همواره در محیط اطراف ما حضور دارند، اما خبر خوب این است که بیشتر بیماریهای میکروبی با رعایت چند نکته ساده بهداشتی قابل پیشگیری هستند.
آب؛ کلید سلامتی در شرایط بحرانی
به گفته این عضو هیأت علمی دانشگاه، در شرایط جنگی احتمال آلودگی آب آشامیدنی به باکتری‌‌هایی مانند ای‌کولای یا ویبریو کلرا (عامل وبا) افزایش می‌‌یابد. با این حال، یکی از قدیمی‌‌ترین و مؤثرترین روش‌‌های ضدعفونی آب همچنان جوشاندن آن است. کافی است آب از لحظه جوش آمدن به مدت یک دقیقه جوشانده شود. این کار میتواند روی گاز، برق یا حتی آتش هیزمی انجام شود. همچنین توصیه می‌شود آب در ظرف تمیز و دربسته نگهداری شود و اگر آب کدر به نظر می رسد، پیش از جوشاندن ته نشین شده یا از پارچه نخی صاف شود. این اقدام ساده میتواند بیش از ۹۹ درصد میکروب‌‌های خطرناک موجود در آب را از بین ببرد.
شستن دستها؛ ساده اما مؤثر
در ادامه این مطلب تأکید شده است که دستها بیش از هر عضو دیگری با میکروب‌ها در تماس هستند. شستن دستها با آب و صابون به مدت ۲۰ ثانیه در شرایط بحرانی نقش بسیار مهمی در پیشگیری از بیماری‌‌ها دارد. در صورت در دسترس نبودن صابون، می توان از خاکستر چوب یا حتی نمک همراه با کمی آب برای سایش دستها استفاده کرد و سپس آن‌ها را با آب تمیز آبکشی نمود. بهترین زمان برای شستن دستها پیش از خوردن یا تهیه غذا، پس از استفاده از سرویس بهداشتی، پس از تماس با زباله یا خاک و پس از بازگشت به خانه است. رعایت همین نکته ساده می تواند انتقال بسیاری از بیماریهای اسهالی و تنفسی را کاهش دهد.
مراقبت از زخم‌ها؛ پیشگیری از عفونت
دکتر نیکخواهی همچنین هشدار داد که در شرایط جنگی احتمال جراحت ناشی از ترکش، شیشه یا آوار وجود دارد. حتی خراش های کوچک نیز در صورت تمیز نشدن می توانند محل ورود باکتری هایی مانند استافیلوکوک یا عامل کزاز شوند. بر همین اساس توصیه می‌شود هر زخم ابتدا با آب سالم و صابون شسته شود و در صورت دسترسی، اطراف آن با بتادین یا الکل ضدعفونی شود. اگر این مواد در دسترس نبود، استفاده از آب نمک غلیظ (یک قاشق غذاخوری نمک در یک لیوان آب جوشیده سرد شده) می تواند جایگزین مناسبی باشد. پس از آن باید زخم با گاز استریل یا پارچه تمیز پوشانده شود و در صورت عمیق بودن زخم یا مشاهده چرک، مراجعه به نزدیک ترین مرکز بهداشتی ضروری است.
انتخاب آگاهانه مواد غذایی
در بخش دیگری از این توصیه‌‌ها آمده است که در روزهای سخت ممکن است افراد ناچار به مصرف غذاهای محلی یا غیربسته بندی شوند. در این شرایط باید به ویژه مراقب لبنیات غیرپاستوریزه مانند شیر، ماست و پنیر محلی بود، زیرا ممکن است حامل میکروب تب مالت (بروسلوز) باشند. همچنین مصرف گوشت‌هایی که فاقد مهر دامپزشکی هستند می تواند خطر آلودگی داشته باشد. قانون ساده در این زمینه «خوب بپز، سپس بخور» است؛ چراکه حرارت بالاتر از ۷۰ درجه سانتی گراد بیشتر میکروب های موجود در گوشت و شیر را از بین می‌‌برد. پرهیز از غذاهای مانده یا نیمه پخته و شست و شوی کامل میوه و سبزیجات با آب سالم نیز از دیگر توصیه های مهم در این زمینه است.
رعایت نکات بهداشتی در سرفه و عطسه
مدیر این گروه علمی با اشاره به شیوع سریع بیماریهای تنفسی در محیط های شلوغ، تأکید کرد: در صورت سرفه یا عطسه افراد، بهتر است حداقل یک متر فاصله رعایت شود. همچنین اگر فردی دچار علائم بیماری شد، هنگام سرفه یا عطسه بهتر است دهان و بینی خود را با آرنج بپوشاند. استفاده از ماسک ساده حتی از نوع پارچه ای نیز می تواند تا حد زیادی از انتشار قطرات حاوی میکروب جلوگیری کند. تهویه مناسب محیط نیز اهمیت زیادی دارد و حتی باز کردن چند دقیقه‌ای در یا پنجره میتواند میزان میکروب‌‌های معلق در هوا را کاهش دهد.
مدیریت تماس با حیوانات و حشرات
این عضو هیأت علمی دانشگاه در ادامه یادآور شد که در شرایط بحرانی احتمال تماس با حیوانات ولگرد، موش‌‌ها یا حشرات افزایش می‌‌یابد. این موجودات می‌‌توانند ناقل میکروب هایی مانند لپتوسپیروز (از طریق ادرار موش) یا سالمونلا باشند. بر همین اساس توصیه می شود مواد غذایی در ظروف دربسته نگهداری شوند، زباله‌‌ها دور از محل زندگی جمع‌‌آوری شوند و از تماس مستقیم با حیوانات مرده بدون دستکش یا ابزار محافظتی خودداری شود.
در صورت مشاهده حیوان مرده، بهتر است با استفاده از دستکش یا بیل آن را جابه‌‌جا و دفن کرد تا از انتشار آلودگی احتمالی جلوگیری شود. همچنین باید از نزدیک شدن به حیوانات ولگرد پرهیز کرد و در صورت گازگرفتگی، زخم را سریعاً با آب و صابون شست و به مرکز بهداشت مراجعه کرد. در پایان، گروه میکروب شناسی دانشگاه تأکید کرد: رعایت چند اقدام ساده مانند جوشاندن آب، شستن دستها، مراقبت از زخم‌ها، پخت کامل غذا و توجه به تهویه محیط میتواند حتی در شرایط دشوار نیز نقش مهمی در حفظ سلامت افراد و خانواده‌ها داشته باشد.